Kanna (Sceletium tortuosum): geschiedenis, werking en veilig gebruik

Het eerste wat een Europeaan over kanna opschreef, staat in een Nederlands reisdagboek. In 1685 trok Simon van der Stel, commandeur van de Kaapkolonie, naar Namaqualand op zoek naar koper. Onderweg zag hij dat de mensen daar de hele dag op een plant kauwden die zij canna noemden. Bijna 350 jaar later ligt diezelfde plant in laboratoria onder de microscoop. Dit is het verhaal van kanna: waar het vandaan komt, wat erin zit, wat onderzoekers ervan weten en waar je op let als je het zelf gebruikt.

In het kort

• Kanna (Sceletium tortuosum) is een vetplant uit de Kaapprovincies van Zuid-Afrika.
• De werkzame stoffen, vooral mesembrine en mesembrenone, remmen de heropname van serotonine en het enzym PDE4.
• Kanna is geen psychedelicum. Gebruikers omschrijven het als ontspannend en stemmingsverbeterend.
• Combineer kanna nooit met antidepressiva, MAO-remmers of andere middelen die op serotonine werken.
• Alleen voor 18+. Niet gebruiken als je zwanger bent of borstvoeding geeft.

Een Nederlands dagboek uit 1685

Van der Stel hield tijdens zijn tocht naar de Koperberg, bij het huidige Okiep, een dagboek bij. Daarin beschrijft hij hoe de Namaqua de wortels en stengels van canna tussen stenen kneusden en bewaarden in dichtgenaaide schapenvellen. Ze kauwden er volgens hem bijna de hele dag op en werden er vrolijk en een beetje beneveld van. Hij vergeleek het met de manier waarop men in Indië op betel kauwde.

Na hem volgden meer reizigers. De Duitser Peter Kolb noemde de wortel in 1738 de grootste opbeurder van de geest ter wereld, al wist hij zelf niet goed om welke plant het ging. Zijn tekening laat een heel andere wortel zien. Preciezer was de Zweedse botanicus Carl Peter Thunberg. Hij reisde in 1773 door de Karoo en zag hoe de Khoikhoi de hele plant, met wortel en blad, fijnsloegen, ineendraaiden als pruimtabak en lieten gisten. Dat kauwden ze vooral als ze dorst hadden. Kanna was zo gewild dat mensen er van ver voor reisden en er vee voor ruilden. Bij de San zag Thunberg dat ze kanna eerst kauwden en daarna rookten.

Welke plant is het precies?

Kanna is een lage vetplant uit de ijskruidfamilie (Aizoaceae), met vlezige bladeren die na het afsterven een karakteristiek skeletje van nerven achterlaten. Daar komt de oude geslachtsnaam Sceletium vandaan. Sinds een herindeling in 2007 rekenen botanici de plant officieel tot Mesembryanthemum, maar in de handel en in onderzoek blijft Sceletium tortuosum de gangbare naam.

De plant groeit in de droge, karooachtige gebieden van de Kaapprovincies, van Namaqualand tot rond Montagu en Aberdeen. De soorten binnen het geslacht lijken sterk op elkaar en worden makkelijk verwisseld. Voor jou als gebruiker is dat een reden om op de botanische naam op de verpakking te letten.

Kougoed: werkt fermenteren echt?

Het Afrikaanse woord voor de traditionele bereiding is kougoed, letterlijk 'kauwgoed'. Het idee erachter: door de gekneusde plant een tijd te laten gisten, wordt hij milder en sterker tegelijk. Minder oxalaten, meer werkzame stof.

Wie dat in het lab probeert na te bootsen, komt verrassende uitkomsten tegen. In een proef uit 2009 lag gekneusde kanna tien dagen in de zon. Het gehalte mesembrine daalde van 1,33 naar 0,05 procent. In een proef uit 2019 werd de plant een week bij 40 °C bewaard, en daar steeg het mesembrinegehalte juist. Een overzichtsstudie uit 2024 concludeert dat de resultaten niet eenduidig zijn. Hoe de oorspronkelijke bewoners precies fermenteerden, en wat dat met de plant deed, is dus nog steeds niet helemaal duidelijk.

Wat er in de plant zit

Kanna bevat ongeveer 1 tot 1,5 procent alkaloïden, verdeeld over meer dan 25 verschillende stoffen. De belangrijkste zijn van het mesembrine-type:

• Mesembrine: de bekendste. In blad, stengel en bloem zit ongeveer 0,86 procent, in de wortel ongeveer 0,3 procent.
• Mesembrenone: nauw verwant aan mesembrine en ook belangrijk voor de werking.
• Mesembrenol en mesembranol: in kleinere hoeveelheden.

Het gehalte verschilt per plant, per groeiplaats en per bereiding. Daarom kan het ene kannaproduct duidelijk anders werken dan het andere.

Wat het lab vond

Lang was de werking van kanna vooral bekend uit verhalen. Dat veranderde in 2011, toen Harvey en collega's een gestandaardiseerd extract en de losse alkaloïden testten op een groot aantal receptoren en enzymen. Twee doelwitten sprongen eruit:

• De serotoninetransporter. Die pompt serotonine terug de zenuwcel in. Wordt hij geremd, dan blijft serotonine langer actief. Mesembrine bleek hier het sterkst.
• Het enzym PDE4. Dat breekt een signaalstof in hersencellen af. Vooral mesembrenone remde dit enzym.

Die dubbele werking past bij wat gebruikers beschrijven: een ontspannen, open en licht opgewekt gevoel, zonder hallucinaties. Het is dezelfde serotoninewerking die kanna riskant maakt in combinatie met sommige medicijnen. Daarover meer bij veilig gebruik.

Wat onderzoek bij mensen laat zien

Bijna al het onderzoek bij mensen is gedaan met Zembrin, een gestandaardiseerd extract, meestal 25 milligram. De studies zijn klein en gedaan bij gezonde vrijwilligers.

De auteurs van de review uit 2026 vatten het zo samen: het bewijs bevestigt de werking niet en weerlegt die ook niet. Kanna is nergens als geneesmiddel goedgekeurd.

Kanna nu: van kauwgoed tot extract

Waar de Namaqua op een prop gegiste plant kauwden, kies je nu uit verschillende vormen:

In de shop vind je onder meer kanna poeder, het Kanna 10x extract en Kanna Full Spectrum extract. Het hele aanbod staat in de categorie kanna.

Met de populariteit groeit ook het probleem van slechte producten. Bij een test in 2024 van 26 commerciële kannaproducten bevatte ruim een kwart geen of nauwelijks kanna. Daarnaast waarschuwen Zuid-Afrikaanse onderzoekers dat de groeiende online vraag wilde populaties onder druk kan zetten. Kanna zelf staat nog niet op de lijst van bedreigde soorten, maar een paar verwante soorten wel.

Veilig gebruik

Let op

Combineer kanna nooit met antidepressiva zoals SSRI's, met MAO-remmers (ook ayahuasca en harmala), of met andere middelen die op serotonine werken, zoals MDMA of tramadol. Die combinatie kan serotoninesyndroom veroorzaken: onrust, verwardheid, hoge koorts en spierschokken. Gebruik je medicijnen, overleg dan eerst met je arts.

• Begin met een kleine hoeveelheid, zeker bij extracten. Die zijn veel sterker dan het gedroogde kruid.
• Gebruik kanna niet als je zwanger bent of borstvoeding geeft: daarover is te weinig bekend.
• Over de veiligheid op lange termijn is weinig onderzoek gedaan.
• Rijd geen auto als je merkt dat je anders reageert dan normaal.

Veelgestelde vragen

Is kanna een psychedelicum?

Nee. Kanna geeft geen hallucinaties of visuele effecten. Het werkt op het serotoninesysteem en wordt vooral omschreven als ontspannend en stemmingsverbeterend.

Is kanna legaal in Nederland?

Ja. Kanna valt niet onder de Opiumwet. Bij Dutch-Smart verkopen we het alleen aan klanten van 18 jaar en ouder.

Wat is het verschil tussen kanna poeder en extract?

Poeder is de gemalen plant, met het natuurlijke alkaloïdgehalte van ongeveer 1 tot 1,5 procent. Bij een extract zijn de alkaloïden geconcentreerd. Daardoor heb je er veel minder van nodig.

Mag ik kanna gebruiken als ik antidepressiva slik?

Nee. Kanna remt net als veel antidepressiva de heropname van serotonine. Samen kan dat leiden tot serotoninesyndroom.

Bronnen

• Waterhouse (red., 1932): Simon van der Stel's Journal of his Expedition to Namaqualand, 1685-6
• Thunberg (1794): Travels in Europe, Africa and Asia, deel II
• Harvey e.a. (2011), Journal of Ethnopharmacology 137(3): werking van kanna en zijn alkaloïden
• Terburg e.a. (2013), Neuropsychopharmacology: kanna en de amygdala
• Chiu e.a. (2014), Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine: Zembrin bij gezonde ouderen
• Reddy, Stafford en Makunga (2024), Frontiers in Plant Science 15: overzicht van Sceletium-onderzoek
• Review over Mesembryanthemum tortuosum en Zembrin (2026), Thieme, doi 10.1055/a-2809-5144
• NutraIngredients (oktober 2025): productkwaliteit en SABPA-test