Ginseng: de mensenwortel uit Azië en Amerika

In 1711 schreef de Franse jezuïet Pierre Jartoux vanuit Peking een brief over een wortel die in China zeer hoog gewaardeerd werd: ginseng. Een paar jaar later las de missionaris Joseph-François Lafitau die brief in Canada. Hij herkende de beschrijving van het bos en ging zoeken. In 1716 vond hij in de buurt van Montreal een Amerikaanse verwant. Zo begon een handel die de wilde ginseng in Noord-Amerika bijna deed verdwijnen. In dit artikel lees je welke soorten ginseng er zijn, hoe rode en witte ginseng verschillen en wat onderzoek er echt over zegt.

In het kort

• Echte ginseng hoort bij het geslacht Panax: vooral Aziatische (Panax ginseng) en Amerikaanse ginseng (Panax quinquefolius).
• Siberische ginseng is een andere plant (Eleutherococcus) met andere stoffen.
• De werkzame stoffen heten ginsenosiden. Er zijn er meer dan honderd bekend.
• Onderzoek levert geen overtuigend bewijs voor de vele beloftes rond ginseng.
• Niet gebruiken als je zwanger bent of bloedverdunners gebruikt, zonder overleg met je arts.

Een wortel in mensenvorm

De naam ginseng komt van het Chinese rénshēn. Het eerste deel betekent mens: de gevorkte wortel lijkt vaak op een mensje met twee benen. De geslachtsnaam Panax komt van het Griekse woord voor 'alles genezend', dezelfde oorsprong als het woord panacee. Die naam zegt vooral iets over de reputatie van de plant, niet over wat ervan bewezen is.

Ginseng is een kleine vaste plant van het bos. Bovengronds groeit een stengel met handvormige bladeren en een tros rode bessen. Het waardevolle deel zit onder de grond, en die wortel groeit langzaam: pas na vier tot zes jaar wordt geoogst.

Welke ginseng is welke?

Siberische ginseng kreeg die naam in de Verenigde Staten, maar de plant is slechts in de verte verwant. Ze bevat niet de ginsenosiden van Panax, maar eigen stoffen die eleutherosiden heten. In de VS mag sinds 2002 alleen Panax als ginseng verkocht worden.

Rode en witte ginseng

Witte ginseng is wortel die gedroogd wordt zonder verhitting. Rode ginseng wordt eerst gestoomd en daarna gedroogd, waardoor hij roodbruin kleurt en langer goed blijft. Tijdens het stomen veranderen de inhoudsstoffen: sommige ginsenosiden, zoals Rg3, ontstaan pas door die bewerking. Traditionele Koreaanse rode ginseng wordt meestal gemaakt van wortels van zes jaar oud.

Het gehalte aan ginsenosiden neemt toe naarmate de wortel ouder wordt. Daarom is leeftijd een belangrijk kwaliteitskenmerk.

Kweken is geduldwerk

Ginseng wil 70 tot 80 procent schaduw, losse en rijke bosgrond en veel tijd. Wie hem op het veld teelt, spant schaduwdoeken boven de bedden. Opvallend is het zogenoemde herplantprobleem: op grond waar ginseng heeft gestaan, lukt een nieuwe teelt vaak niet meer, ook niet na jaren. Bodemschimmels spelen daarbij een rol.

Wilde ginseng is schaars geworden. Amerikaanse ginseng staat sinds 1975 op bijlage II van het CITES-verdrag, en in Canada is het oogsten en exporteren van wilde planten verboden.

Wat zegt onderzoek?

Ginseng is veel onderzocht, maar de meeste studies zijn klein en kort. Een Cochrane-review over ginseng en het geheugen vond geen overtuigend bewijs voor een effect bij gezonde mensen. Het Europese geneesmiddelenbureau EMA erkent ginseng alleen als traditioneel kruidenmiddel: op basis van langdurig gebruik, niet op basis van bewezen werkzaamheid. Voor ginseng is in de EU geen gezondheidsclaim goedgekeurd.

In de shop vind je ginseng en een Panax ginseng extract.

Veiligheid

Let op

Ginseng kan slapeloosheid en maag- en darmklachten geven. In een gecontroleerde studie verminderde Amerikaanse ginseng de werking van de bloedverdunner warfarine. Ginseng kan ook de bloedsuiker beïnvloeden. Gebruik het niet als je zwanger bent of borstvoeding geeft, en overleg eerst met je arts als je medicijnen gebruikt, zoals bloedverdunners of diabetesmedicatie.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen Koreaanse en Chinese ginseng?

Het is dezelfde soort, Panax ginseng. De naam zegt alleen iets over waar de wortel vandaan komt.

Is Siberische ginseng echte ginseng?

Nee. Het is een andere plant, Eleutherococcus senticosus, met andere werkzame stoffen.

Waarom is rode ginseng rood?

Omdat de wortel wordt gestoomd voordat hij droogt. Daardoor verandert de kleur en ontstaan er andere ginsenosiden.

Bronnen

• Jartoux (1711), Philosophical Transactions 28 (1713): beschrijving van ginseng
• Dictionary of Canadian Biography: Joseph-François Lafitau
• Cochrane Database of Systematic Reviews CD007769: ginseng voor cognitie
• EMA/HMPC, EU-kruidenmonografie Panax ginseng radix, revisie 1 (2024)
• Yuan e.a. (2004), Annals of Internal Medicine 141(1): Amerikaanse ginseng en warfarine
• NCCIH: Asian ginseng
• CITES CoP16, voorstel 53 (2013): Panax
• Ontario Ministry of Agriculture: ginseng production