Droomkruiden: wat weten we over kruiden en dromen?

Het begrip lucide droom is bedacht door een Nederlander. De arts en schrijver Frederik van Eeden hield in 1913 voor de Society for Psychical Research in Londen een lezing over zijn eigen dromen. Hij had er jarenlang honderden opgeschreven en onderscheidde negen soorten. Het zevende type noemde hij lucid dreams: dromen waarin je weet dat je droomt. Tussen 1898 en 1912 telde hij er 352.

Dromen boeien mensen al veel langer. In verschillende culturen werden planten gebruikt om dromen helderder te maken of om er boodschappen uit te halen. Die planten heten tegenwoordig droomkruiden. Dit artikel zet op een rij wat er bekend is over de tradities en wat de wetenschap ervan weet.

In het kort

• Droomkruiden zijn planten die traditioneel gebruikt worden om dromen te beïnvloeden of te onthouden.
• De bekendste zijn Calea zacatechichi uit Mexico en African dream root uit Zuid-Afrika.
• Het wetenschappelijk bewijs voor kruiden is zwak: het komt vooral uit tradities, enkele kleine studies en eigen ervaringen.
• Technieken zoals een droomdagboek en de MILD-methode zijn beter onderzocht dan welk kruid ook.

Wat is een lucide droom?

In een lucide droom besef je tijdens het dromen dat je droomt. Soms kun je dan ook sturen wat er gebeurt. Van Eeden was niet de eerste die het opmerkte: de Franse markies Hervey de Saint-Denys sprak in 1867 al van een rêve lucide, maar Van Eeden gaf het woord de betekenis die we nu gebruiken.

Lang werd betwijfeld of het echt bestond. In 1975 liet de Britse onderzoeker Keith Hearne zien dat een slaper vanuit een lucide droom afgesproken oogbewegingen kon maken, die op de meetapparatuur zichtbaar waren. Stephen LaBerge deed in Stanford onafhankelijk hetzelfde. Een overzichtsstudie uit 2016 met ruim 24.000 deelnemers vond dat ongeveer de helft van de mensen minstens één keer een lucide droom heeft gehad, en ongeveer een kwart maandelijks of vaker.

Droomkruiden uit verschillende tradities

Entada rheedei, de droomboon

Entada rheedei is een grote klimplant uit de vlinderbloemenfamilie met enorme peulen. De zaden zijn zo groot als een munt en drijven, waardoor ze over zee verspreid worden. De soort is vernoemd naar Hendrik van Rheede tot Drakestein, een bestuurder van de Verenigde Oost-Indische Compagnie die in de zeventiende eeuw een groot plantenboek over Malabar in India liet maken. In KwaZulu-Natal heet de plant onder meer inkwindi. Zuid-Afrikaanse genezers gebruiken de zaden om levendige dromen op te roepen, en ze worden ook als gelukbrenger gedragen. De zaden bevatten giftige stoffen. Naar het effect op dromen is geen wetenschappelijk onderzoek gedaan.

Bijvoet

Bijvoet groeit in Nederland langs wegen en op braakliggend terrein. In de volkstraditie werd het kruid in kussentjes gestopt en rond Sint-Jan gedragen tegen kwade geesten. Experimenteel onderzoek naar bijvoet en dromen bestaat niet. De samenstelling van de olie verschilt sterk per groeiplaats en per moment van oogsten. Sommige partijen bevatten veel thujon, een stof die in hoge hoeveelheden schadelijk is voor het zenuwstelsel. Bijvoet is daarnaast een bekende veroorzaker van hooikoorts.

Wat zegt de wetenschap over kruiden en dromen?

Een overzichtsartikel uit 2024 in het tijdschrift Brain Sciences zette het onderzoek naar droomkruiden op een rij. De conclusie: de claims rusten vooral op etnografische beschrijvingen, octrooien, eigen ervaringen en vermoedens over de werking. Bij enkele planten wordt gedacht dat ze het enzym acetylcholinesterase remmen, wat bij dromen een rol zou kunnen spelen, maar dat is bij geen enkel kruid in mensen getest.

De enige stof met gecontroleerd onderzoek is galantamine, een alkaloïde die oorspronkelijk uit sneeuwklokjes en narcissen komt. In een studie uit 2018 met 121 deelnemers hadden mensen die galantamine kregen vaker een lucide droom dan met een placebo. Galantamine is echter een receptgeneesmiddel en geen kruid. Gebruik het nooit zonder arts.

Technieken die wel onderzocht zijn

Wie aan lucide dromen wil werken, heeft meer aan technieken dan aan kruiden. Een droomdagboek helpt je dromen beter te onthouden. Bij de MILD-methode (mnemonic induction of lucid dreams) neem je je voor het slapen voor om te herkennen dat je droomt. In een Australische studie uit 2017 met 169 deelnemers werkte die methode het best in combinatie met kort wakker worden in de nacht. Een kruid kan bij zo'n routine hooguit een ritueel zijn dat je aandacht op je dromen richt.

In de shop vind je de droomkruiden van Dutch-Smart, waaronder de Entada rheedii-zaden.

Veiligheid

Let op

Droomkruiden zijn slecht onderzocht. Van Calea zacatechichi zijn in dierproeven schadelijke effecten op lever en nieren gezien, en de Entada-zaden bevatten giftige stoffen. Gebruik geen droomkruiden als je zwanger bent of borstvoeding geeft, medicijnen gebruikt of een lever- of nieraandoening hebt. Combineer ze niet met alcohol of andere middelen. Alleen voor 18+.

Veelgestelde vragen

Wie bedacht de term lucide droom?

De Nederlandse arts en schrijver Frederik van Eeden, in een lezing uit 1913. De Franse markies Hervey de Saint-Denys gebruikte een vergelijkbare term al in 1867.

Werken droomkruiden echt?

Daar is weinig bewijs voor. Er is één kleine gecontroleerde studie naar Calea uit de jaren tachtig, en voor de andere kruiden bestaan alleen tradities en eigen ervaringen.

Welk droomkruid is het bekendst?

Calea zacatechichi, het droomkruid van de Chontal uit Mexico. Daarna volgt African dream root uit Zuid-Afrika.

Kan ik lucide dromen leren zonder kruiden?

Ja. Een droomdagboek en de MILD-methode zijn onderzocht en kunnen het aantal lucide dromen vergroten.

Bronnen

• Van Eeden (1913), Proceedings of the Society for Psychical Research 26: A Study of Dreams
• Saunders e.a. (2016), Consciousness and Cognition 43: meta-analyse lucide dromen
• Oldoni e.a. (2024), Brain Sciences 14(5): 426, overzicht plantaardige middelen en lucide dromen
• LaBerge, LaMarca en Baird (2018), PLoS ONE 13(8): galantamine en lucide dromen
• Aspy e.a. (2017), Dreaming 27: technieken voor lucide dromen
• SANBI PlantZAfrica: Entada rheedei
• EMA (2012): publieke verklaring over thujon