Calea zacatechichi: het bittere droomkruid uit Mexico

Wie een blad van Calea zacatechichi proeft, begrijpt meteen de naam. Zacatechichi komt van het Nahuatl zacatl chichic: bitter gras. In het Engels heet de plant bitter-grass of dream herb. Die laatste naam dankt ze aan de Chontal, een volk in de Mexicaanse staat Oaxaca, dat het blad gebruikte om in dromen antwoorden te vinden.

In het kort

• Calea zacatechichi is een struik uit de composietenfamilie, afkomstig uit Mexico en Midden-Amerika. De geaccepteerde naam is Calea ternifolia.
• De Chontal in Oaxaca gebruikten het blad bij waarzeggerij via dromen.
• Een kleine studie uit 1986 vond meer droomherinneringen en een lichtere slaap dan met placebo.
• In dierproeven zijn schadelijke effecten op lever en nieren gezien. Gebruik het daarom niet langdurig of samen met medicijnen.

De plant

Calea zacatechichi is een struik uit de composietenfamilie (Asteraceae), dezelfde familie als de zonnebloem en de kamille. De plant groeit van nature in Mexico en Midden-Amerika. Volgens Kew is Calea ternifolia de geaccepteerde wetenschappelijke naam en is Calea zacatechichi een synoniem, maar in de handel wordt vrijwel altijd de oude naam gebruikt.

Het droomkruid van de Chontal

De Chontal noemen de plant thle-pela-kano. Een andere naam is leaf of God, blad van God. Het gebruik werd eind jaren zeventig beschreven door de Mexicaanse neurowetenschapper José Luis Díaz. Volgens zijn beschrijving gebruikten genezers het blad om in een droom boodschappen te ontvangen. Er bestaan verschillende verhalen over de manier waarop: als thee, gerookt of onder het hoofdkussen. Andere volken in Mexico gebruikten de plant vooral bij maag- en darmklachten en koorts.

Díaz plaatste Calea in 1979 in een groep die hij cognodysleptica noemde: planten die vooral het denken en de waarneming veranderen, zonder sterke visuele effecten. In die groep zette hij ook Salvia divinorum en cannabis.

Het slaaponderzoek van 1986

Het belangrijkste onderzoek verscheen in 1986 in het Journal of Ethnopharmacology, van Mayagoitia, Díaz en Contreras. Het bestond uit drie delen:

• Katten. Een extract maakte de dieren slaperig. Op het EEG was een lichte slaap te zien. Bij hoge hoeveelheden traden kwijlen, wankelen en kokhalzen op. De effecten leken niet op die van hallucinogenen.
• Vrijwilligers overdag. In een dubbelblinde test met placebo werden de reactietijd en de inschatting van tijd trager.
• Een middagdutje. Met Calea was de slaap oppervlakkiger en werden de deelnemers vaker spontaan wakker. Ze rapporteerden meer dromen dan met placebo en dan met het slaapmiddel diazepam.

De onderzoekers verklaarden die extra dromen vooral door meer beelden in de overgang tussen waken en slapen, de zogenoemde hypnagoge fase. Het onderzoek was klein en is nooit herhaald.

Wat zit erin?

De plant bevat vooral sesquiterpeenlactonen van het type germacranolide, waarvan er in een overzicht uit 2024 zevenendertig worden genoemd, plus flavonen zoals acacetine. Welke stof verantwoordelijk is voor het effect op dromen, is onbekend. Er wordt gedacht dat sommige lactonen het enzym acetylcholinesterase remmen, maar dat is een hypothese. Een muizenstudie uit 2016 vond geen effect op beweging, angst of de drempel voor epileptische aanvallen.

In de shop vind je het gedroogde blad en een 10x extract. Andere planten met een droomtraditie staan in het overzicht Droomkruiden.

Veiligheid

Twee recente studies geven reden tot voorzichtigheid. In een laboratoriumonderzoek uit 2016 waren extracten al in lage concentraties giftig voor menselijke niercellen. In een rattenstudie uit 2019 zagen onderzoekers veranderingen in lever- en nierwaarden en weefselschade in de nieren. Hetzelfde onderzoek vond dat het extract in het lab het leverenzym CYP3A bijna volledig remde. Dat enzym breekt veel geneesmiddelen af, dus wisselwerkingen met medicijnen zijn goed mogelijk.

Let op

Gebruik Calea zacatechichi niet langdurig, niet als je medicijnen gebruikt en niet bij lever- of nierproblemen, zwangerschap of borstvoeding. De sterk bittere smaak kan misselijkheid en braken geven. Combineer het niet met alcohol of andere middelen. Alleen voor 18+.

Regels

In Nederland staat Calea niet in de Opiumwet. Polen verbood de plant in 2009. In de Amerikaanse staat Louisiana is ze sinds 2005 verboden als ze bedoeld is voor consumptie, maar als sierplant toegestaan.

Veelgestelde vragen

Wat betekent zacatechichi?

Het komt van het Nahuatl zacatl chichic, wat bitter gras betekent.

Zorgt Calea voor lucide dromen?

Daar is geen bewijs voor. Het enige gecontroleerde onderzoek vond meer droomherinneringen en een lichtere slaap, maar niet specifiek meer lucide dromen.

Is Calea zacatechichi veilig?

Er is weinig over bekend. In dierproeven zijn schadelijke effecten op lever en nieren gezien, en het extract remt een belangrijk enzym dat medicijnen afbreekt.

Wat is het verschil tussen Calea zacatechichi en Calea ternifolia?

Het is dezelfde plant. Calea ternifolia is volgens Kew de geaccepteerde naam.

Bronnen

• Kew, Plants of the World Online: Calea ternifolia
• Mayagoitia, Díaz en Contreras (1986), Journal of Ethnopharmacology 18(3): 229-243
• Díaz (1979), Journal of Psychedelic Drugs 11(1-2)
• Sałaga e.a. (2016), Metabolic Brain Disease 31: 631-641
• Mossoba e.a. (2016), Journal of Toxicology: niertoxiciteit in vitro
• González-Yáñez e.a. (2019), Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine: toxiciteit bij ratten
• Oldoni e.a. (2024), Brain Sciences 14(5): 426