African dream root: de witte paden van de Xhosa

In de Oost-Kaap van Zuid-Afrika is dromen niet alleen iets wat je overkomt. Voor veel Xhosa zijn dromen de plek waar de voorouders spreken. Een plant die daarbij een hoofdrol speelt, is een onopvallend kruid uit de anjerfamilie: Silene capensis, in het Engels African dream root.

In het kort

• African dream root is de wortel van Silene undulata (synoniem Silene capensis), een plant uit de anjerfamilie.
• Xhosa-genezers gebruiken de wortel bij hun inwijding om levendige dromen op te roepen.
• De wortel bevat saponinen, die het water laten schuimen. Of die ook de dromen beïnvloeden, is niet onderzocht.
• Wetenschappelijk onderzoek naar het effect bij mensen bestaat niet.

De plant

Silene undulata hoort bij de anjerfamilie (Caryophyllaceae), net als de koekoeksbloem die je in Nederlandse bermen ziet. Volgens Kew is Silene capensis een synoniem. De plant groeit in Zuid-Afrika en vormt een vlezige wortel. In het isiXhosa heeft ze meerdere namen, waaronder unozitholana, ubulawu en undlela zimhlophe. Die laatste wordt meestal vertaald als witte paden of witte wegen. In het Afrikaans heet ze kleinwildetabak.

Ubulawu en het witte schuim

Het woord ubulawu staat voor een hele groep planten. Volgens de Zuid-Afrikaanse botanische dienst SANBI komt het van ukulawula: vertellen over dromen waarin je instructies van de voorouders kreeg. Silene undulata is de meest gebruikte ubulawu-plant in de Oost-Kaap.

Traditioneel wordt de wortel fijngemaakt en in water geklopt tot er een dik wit schuim ontstaat, het isilawu. Die witte kleur is belangrijk: wit staat voor een schoon en zuiver middel. Een goede droom is een droom waarin de voorouders verschijnen. Aankomende genezers, de amagqirha, gebruiken de wortel tijdens hun inwijding, wanneer heldere en voorspellende dromen als een teken van hun roeping worden gezien.

Wat zit erin?

Het schuim komt van triterpeensaponinen, zeepachtige stoffen die in veel planten voorkomen. Dat de saponinen ook verantwoordelijk zijn voor het effect op dromen, wordt aangenomen, maar is nooit getest. Silene bevat daarnaast veel fyto-ecdysteroïden, plantenstoffen waarvan niet bekend is dat ze op het zenuwstelsel werken.

Een overzicht uit 2024 noemt de saponinen als mogelijke remmers van het enzym acetylcholinesterase, wat theoretisch dromen zou kunnen beïnvloeden. Ook dat is niet onderzocht. Het enige onderzoek naar de ervaringen is etnografisch: genezers die de wortel gebruiken, beschrijven vooral heldere en voorspellende dromen.

Een plant uit een grotere traditie

De Zuid-Afrikaanse etnobotanicus Jean-Francois Sobiecki bracht in 2008 de planten in kaart die zuidelijk Afrikaanse genezers bij waarzeggerij gebruiken. Hij vond er 85, waarvan 39 ook elders bekend staan om een effect op de geest. African dream root is daar een van. Andere planten uit dezelfde streek vind je in de categorie droomkruiden en in het overzicht Droomkruiden: wat weten we over kruiden en dromen?.

Dutch-Smart verkoopt de gedroogde wortel en zaden om zelf te kweken.

Veiligheid

Let op

Over de veiligheid van African dream root is vrijwel niets bekend. Saponinen kunnen in grotere hoeveelheden de maag en darmen irriteren. Gebruik de wortel niet als je zwanger bent of borstvoeding geeft, medicijnen gebruikt of een maag- of darmaandoening hebt, en combineer haar niet met alcohol of andere middelen. Alleen voor 18+.

Veelgestelde vragen

Wat is African dream root?

De wortel van Silene undulata (Silene capensis), een plant uit de anjerfamilie uit Zuid-Afrika. Xhosa-genezers gebruiken haar om levendige dromen op te roepen.

Wat betekent ubulawu?

Ubulawu is een groep planten die in water tot schuim worden geklopt. Het woord komt van ukulawula, vertellen over dromen waarin je instructies van de voorouders kreeg.

Is er onderzoek naar African dream root?

Alleen etnografisch onderzoek naar het traditionele gebruik. Er zijn geen klinische studies bij mensen.

Bronnen

• Kew, Plants of the World Online: Silene undulata subsp. undulata
• SANBI PlantZAfrica (2013): Silene undulata
• Nyazema e.a. (2024), Frontiers in Pharmacology 15: 1269247
• Sobiecki (2008), Southern African Humanities 20: 333-351
• Oldoni e.a. (2024), Brain Sciences 14(5): 426