Alsem en absint: wat is waar van de groene fee?

Tussen 1910 en 2005 was het in Nederland verboden om absint te maken of te verkopen. De groene drank had de naam dat hij mensen gek maakte. De schuldige zou alsem zijn, het bittere kruid dat absint zijn smaak en naam geeft. Modern onderzoek vertelt een ander verhaal. In dit artikel lees je wat alsem is, waarom absint verboden werd en wat er klopt van de verhalen.

In het kort

• Alsem (Artemisia absinthium) is een bitter, grijsbladig kruid uit de composietenfamilie.
• Alsem bevat thujon. Die stof werkt op de GABA-receptor in de hersenen en is in hoge hoeveelheden giftig.
• Thujon lijkt niet op THC, ook al wordt dat vaak beweerd.
• In oude flessen absint bleek veel minder thujon te zitten dan gedacht. De problemen kwamen vooral door alcohol.
• Niet gebruiken als je zwanger bent, onder de 18 bent of epilepsie hebt.

De plant

Alsem is een struikachtige vaste plant van een halve tot een meter hoog, met fijn verdeelde, zilvergrijze bladeren die sterk ruiken. Eind van de zomer verschijnen kleine geelachtige bloemhoofdjes. De plant komt van nature voor in Europa, Azië en Noord-Afrika, en komt ook in Nederland voor. De smaak is extreem bitter. Dat bittere maakte alsem eeuwenlang een ingrediënt van kruidenbitters en vermout.

De opkomst en val van absint

Absint is een sterke drank met anijs, venkel en alsem, vaak tussen 60 en 70 procent alcohol. In 1797 begon Henri-Louis Pernod de commerciële productie. In de negentiende eeuw werd absint, bijgenaamd la fée verte of de groene fee, enorm populair in Frankrijk, ook onder kunstenaars.

Rond 1900 groeide de angst voor 'absintisme': zware drinkers met hallucinaties en toevallen. Het ene land na het andere verbood de drank. België in 1906, Zwitserland na een referendum in 1908 en Frankrijk in 1915. Nederland nam in 1909 de Absintwet aan, die op 20 juli 1910 inging.

Pas veel later draaide het tij. In 2004 ontsloeg de Amsterdamse rechtbank een verkoper van absint van rechtsvervolging, omdat de geteste fles binnen de Europese grens voor thujon bleef. Op 11 mei 2005 werd de Absintwet ingetrokken. Volgens het RIVM was, behalve de alcohol, alleen thujon een gezondheidsrisico, en dat was al via Europese regels begrensd.

Thujon: wat doet het echt?

Thujon is een geurstof uit de etherische olie van alsem. Lang werd gedacht dat thujon op THC leek en daardoor een roes gaf. Onderzoek uit 1999 liet zien dat thujon nauwelijks bindt aan de cannabinoïdereceptor en die niet activeert. Een jaar later toonden Amerikaanse onderzoekers aan dat thujon de GABA-A-receptor remt, het belangrijkste remmende systeem in de hersenen. Daardoor kunnen zenuwcellen te makkelijk vuren, en in hoge doses leidt dat tot krampen en toevallen.

In 2008 analyseerde de Duitse chemicus Dirk Lachenmeier dertien verzegelde flessen absint van vóór het verbod. Het gemiddelde thujongehalte was ongeveer 25 mg per liter, vergelijkbaar met moderne absint en veel lager dan vroeger werd aangenomen. Volgens Lachenmeier was er behalve alcohol niets in de flessen te vinden dat het absintisme kon verklaren.

En Van Gogh?

Vincent van Gogh schilderde in 1887 een café-tafeltje met een glas absint en dronk in Parijs stevig. Het verhaal dat absint hem in december 1888 zijn oor deed afsnijden, is niet onderbouwd. Onderzoekers die zijn brieven bestudeerden, wijzen eerder op een combinatie van psychische problemen, veel alcohol en het plotseling stoppen met drinken. Ook dat blijft een interpretatie.

De regels nu

In de shop vind je alsem als gedroogd kruid.

Veiligheid

Let op

Thujon is giftig voor het zenuwstelsel en kan bij hoge doses krampen en toevallen veroorzaken. Gebruik alsem niet als je zwanger bent of borstvoeding geeft, als je jonger bent dan 18, als je epilepsie of een leveraandoening hebt, of als je allergisch bent voor composieten zoals kamille en arnica. Maak geen zelfgemaakte extracten of 'absint' van alsem: daarbij weet je niet hoeveel thujon erin zit.

Veelgestelde vragen

Is absint legaal in Nederland?

Ja, sinds 2005. Absint moet wel voldoen aan de Europese grens voor thujon.

Geeft absint hallucinaties?

Daar is geen goed bewijs voor. In oude en nieuwe absint zit te weinig thujon voor zulke effecten. De bekende problemen kwamen vooral door de hoge hoeveelheid alcohol.

Lijkt thujon op THC?

Nee. Onderzoek laat zien dat thujon nauwelijks bindt aan de cannabinoïdereceptor. Het werkt via een heel ander systeem.

Bronnen

• Kamerstukken II 29 851, nr. 3: memorie van toelichting intrekking Absintwet
• Staatsblad 2005, 228: Wet intrekking Absintwet
• Rechtbank Amsterdam 23 juli 2004, ECLI:NL:RBAMS:2004:AQ5053
• Höld e.a. (2000), PNAS 97(8): thujon en de GABA-A-receptor
• Meschler en Howlett (1999), Pharmacology Biochemistry and Behavior 62(3): thujon en de cannabinoïdereceptor
• Lachenmeier e.a. (2008), Journal of Agricultural and Food Chemistry: thujon in absint van vóór het verbod
• Verordening (EG) nr. 1334/2008, bijlage III
• EMA/HMPC (2017): EU-kruidenmonografie Artemisia absinthium herba
• Van Gogh Museum: Café Table with Absinthe (1887)