Sida cordifolia (bala): de onbekende plant met ephedrine

Toen ephedra rond 2004 uit supplementen verdween, zochten fabrikanten naar een alternatief. Ze vonden het in een onopvallend geel bloeiend kruid uit de tropen: Sida cordifolia. De plant bevat namelijk ook ephedrine, al is het weinig. Dat maakte haar kort populair en zette haar meteen op de radar van toezichthouders. In dit artikel lees je wat Sida cordifolia is, hoeveel ephedrine er echt in zit en waarom je voorzichtig moet zijn.

In het kort

• Sida cordifolia hoort bij de kaasjeskruidfamilie (Malvaceae) en heet in de Indiase traditie bala.
• De plant bevat kleine hoeveelheden ephedrine en pseudo-efedrine. Het gehalte verschilt sterk per plantdeel en groeiplaats.
• Sida is geen familie van ephedra. Ze delen alleen een paar stoffen.
• Ephedrine verhoogt hartslag en bloeddruk. Combineer het nooit met cafeïne, andere oppeppers of MAO-remmers.

Een gewoon ogend kruid

Sida cordifolia is een rechtopstaand kruid of struikje van hooguit anderhalve meter. De bladeren zijn hartvormig met een gezaagde rand, wat de soortnaam cordifolia verklaart: hartbladig. De hele plant is bedekt met fijne stervormige haartjes. De bloemetjes zijn geel met vijf blaadjes, en de vrucht valt uiteen in kleine deeltjes met stekelige uitsteeksels.

De plant groeit in een groot deel van de tropen. In Azië, Afrika en Amerika komt ze voor langs wegen en op braakliggend land, en in onder meer Australië en Hawaï staat ze te boek als onkruid. In India wordt ze ook geteeld voor de vezels.

Bala in de Indiase traditie

In de ayurveda heet de plant bala, Sanskriet voor kracht. In de klassieke teksten Charaka Samhita en Sushruta Samhita staat bala in groepen van kruiden die als versterkend werden gezien, en de wortel werd verwerkt in olie- en kruidenbereidingen. Dat is traditioneel gebruik: het zegt iets over de geschiedenis van de plant, niet over een bewezen werking.

Hoeveel ephedrine zit erin?

Op internet lees je vaak dat Sida ongeveer 1 procent ephedrine bevat. Metingen laten veel lagere waarden zien. In een Indiaans onderzoek uit 2015 varieerde het ephedrinegehalte in de wortel van 0,0002 tot ongeveer 0,05 procent, afhankelijk van het oogstmoment en de hoeveelheid schaduw. In de zaden kunnen de alkaloïden oplopen tot zo'n 0,3 procent, vooral ephedrine. Monsters van verschillende herkomst lopen sterk uiteen, en in sommige plantdelen werd helemaal niets gevonden.

De twee planten worden vaak in één adem genoemd, maar botanisch hebben ze niets met elkaar te maken. Ephedra is een naaktzadige struik, verwant aan coniferen. Sida is een bloeiende plant uit de kaasjeskruidfamilie. Meer over ephedra lees je in Ephedra: van ma huang tot sierplant.

Wat zeggen de regels?

De Amerikaanse FDA verbood in 2004 supplementen met ephedrine-alkaloïden. In die regel staat uitdrukkelijk dat het verbod ook geldt voor andere planten dan ephedra, en Sida cordifolia wordt daarbij met name genoemd.

In de EU is sinds 2015 ephedrakruid verboden in levensmiddelen. Die Europese regel noemt alleen ephedrasoorten, en Sida cordifolia staat er niet in. Ephedrine zelf staat wel op de dopinglijst van het wereldantidopingagentschap WADA. Sporters kunnen dus ook met een product met Sida een positieve dopingtest krijgen.

Veiligheid

Let op

Ephedrine verhoogt hartslag en bloeddruk. In meldingen over ephedra- en ephedrineproducten gaat het om onder meer hartritmestoornissen, hartinfarcten en beroertes. Gebruik Sida cordifolia niet als je hart- of vaatproblemen, hoge bloeddruk, diabetes of schildklierproblemen hebt, als je zwanger bent of borstvoeding geeft, en combineer het nooit met cafeïne, andere oppeppers, MAO-remmers of antidepressiva.

Veelgestelde vragen

Is Sida cordifolia hetzelfde als ephedra?

Nee. Het zijn twee totaal verschillende planten. Ze bevatten wel allebei ephedrine, maar Sida veel minder.

Is Sida cordifolia verboden in Nederland?

Het Europese verbod op ephedra in levensmiddelen noemt Sida niet. In de Verenigde Staten valt Sida wel onder het verbod op supplementen met ephedrine-alkaloïden.

Mag ik Sida gebruiken als ik sport?

Ephedrine staat op de WADA-dopinglijst. Doe je aan wedstrijdsport, dan loop je met Sida het risico op een positieve test.

Bronnen

• Latha en Radhakrishnan (2015), Journal of Tropical Agriculture 53(1): ephedrinegehalte in de wortel
• PROTA, Plant Resources of Tropical Africa: Sida cordifolia
• FDA, Federal Register 69(28), 11 februari 2004
• Verordening (EU) 2015/403
• WADA, verboden lijst 2026, klasse S6
• Wooltorton en Sibbald (2002), CMAJ: waarschuwing ephedra- en ephedrineproducten
• Sukha Ram e.a. (2021), AYUSHDHARA 8(3): bala in de klassieke ayurvedische teksten