Kattekruid: waarom katten erop reageren en muggen het mijden

Geef een kat een handje gedroogd kattekruid en de kans is groot dat hij gaat snuffelen, likken, rollen en kopjes geven. Na een kwartiertje is het voorbij, en dan reageert hij een tijd nergens meer op. Wetenschappers hebben lang gepuzzeld over het waarom. Het antwoord blijkt deels in muggen te zitten. In dit artikel lees je wat kattekruid is, wat het met katten en insecten doet en wat er bekend is over gebruik door mensen.

In het kort

• Kattekruid (Nepeta cataria) is een plant uit de lipbloemenfamilie, familie van munt.
• De geurstof nepetalactone zorgt voor de reactie bij katten. Ongeveer twee op de drie katten reageren.
• In laboratoriumproeven houdt nepetalactone muggen op afstand.
• Voor effecten bij mensen is weinig bewijs. Niet gebruiken als je zwanger bent.

De plant

Kattekruid is een vaste plant van 30 centimeter tot een meter hoog, met vierkante grijze stengels en hartvormige, zachtbehaarde bladeren met een getande rand. De kleine witte tot roze bloemetjes met paarse stippen staan in aren. De plant komt oorspronkelijk uit Zuid- en Oost-Europa, het Midden-Oosten en Centraal-Azië, en is verwilderd in een groot deel van de wereld. In Engelstalige landen heet ze catnip of catmint.

Wat gebeurt er met een kat?

De belangrijkste stof in de etherische olie van kattekruid is nepetalactone. Katten nemen die stof waar via hun neus. Ongeveer twee op de drie katten reageren, en kittens jonger dan een maand of zes meestal niet. Of een kat gevoelig is, is grotendeels erfelijk. De reactie duurt vijf tot vijftien minuten, daarna volgt een periode waarin de kat er ongevoelig voor is.

In 2021 publiceerden Japanse onderzoekers een opvallende verklaring. Ze werkten met nepetalactol, een verwante stof uit de Aziatische plant zilverrank (Actinidia polygama). Wanneer katten zich in de plant rollen, komt de stof in hun vacht. Op katten die met nepetalactol waren ingesmeerd, landden ongeveer half zo veel muggen. Het rollen zou katten dus helpen tegen muggenbeten.

Kattekruid tegen muggen

Al in 2001 lieten onderzoekers van Iowa State University in een labproef zien dat olie van kattekruid gelekoortsmuggen afstootte, en volgens hen met ongeveer een tiende van de hoeveelheid DEET. Dat was één proef, met één muggensoort, in glazen buizen. Latere tests op de huid waren minder positief: daar werkte kattekruidolie minder goed dan DEET. Het is dus een interessant spoor, geen vervanging voor een beproefd muggenmiddel.

En bij mensen?

Kattekruid werd vroeger als kruidenthee gedronken. Er is weinig klinisch onderzoek dat laat zien dat kattekruid bij mensen iets doet. In 1969 verscheen in het medische tijdschrift JAMA een kort stuk over vier mensen die na het roken van kattekruid een roes zouden hebben gehad, vergelijkbaar met cannabis. Kort daarna werd in hetzelfde tijdschrift getwijfeld of het wel om kattekruid ging. Toch wordt dat verhaal nog steeds herhaald.

In de shop vind je kattekruid (catmint) en een kattekruid-extract.

Veiligheid

Let op

Kattekruid geldt als mild, maar grote hoeveelheden thee kunnen hoofdpijn, misselijkheid en braken geven. Gebruik kattekruid niet als je zwanger bent: in de traditie werd het gebruikt om de menstruatie op gang te brengen. Rook je kruiden, bedenk dan dat elke rook schadelijk is voor je longen.

Veelgestelde vragen

Waarom reageert mijn kat niet op kattekruid?

Ongeveer een op de drie katten is er niet gevoelig voor. Dat is grotendeels erfelijk. Jonge kittens reageren meestal nog niet.

Is kattekruid schadelijk voor katten?

Kattekruid wordt al lang als speelgoed voor katten gebruikt. Eten ze veel, dan kunnen ze last krijgen van hun maag.

Geeft kattekruid een high bij mensen?

Daar is geen goed bewijs voor. Het bekende verhaal uit 1969 ging over vier gevallen, en later werd betwijfeld of het wel kattekruid was.

Bronnen

• Uenoyama e.a. (2021), Science Advances 7(4): eabd9135
• Iowa State University, presentatie ACS-congres (27 augustus 2001): kattekruid en muggen
• Jackson en Reed (1969), JAMA 207: Catnip and the alteration of consciousness
• Petersik e.a. (1969), JAMA 208: Of cats, catnip, and Cannabis
• Drugs.com Natural Products: catnip