Bay bean (Canavalia rosea): de strandboon en haar mythes

Op tropische stranden over de hele wereld kruipt een plant met dikke, ronde bladeren en roze bloemen over het zand. Haar zaden drijven en worden door de zee meegenomen naar de volgende kust. Het is de bay bean, ook wel beach bean of strandboon. Over deze plant circuleren opvallend veel verhalen. Hier lees je welke kloppen.

In het kort

• Bay bean is Canavalia rosea, synoniem Canavalia maritima, een kruipende plant uit de vlinderbloemenfamilie.
• De zaden drijven en verspreiden zich over zee langs vrijwel alle tropische kusten.
• Rauwe zaden bevatten lectinen die de spijsvertering verstoren. Pas na grondig koken zijn ze eetbaar.
• Het verhaal dat de plant psychoactief is, berust op compilaties zonder onderzoek. Wetenschappelijk bewijs ontbreekt.

De plant

Canavalia rosea hoort bij de vlinderbloemenfamilie (Fabaceae), net als de erwt en de boon. De stengels kunnen meer dan zes meter lang worden. De plant verdraagt zout, droogte en hitte, en groeit op het bovenste deel van het strand, in duinen en op kliffen. De roze tot paarse bloemen geuren. De peulen zijn zes tot vijftien centimeter lang met twee tot tien zaden, die waterdicht zijn en blijven drijven.

Omdat de plant zo goed tegen extreme omstandigheden kan, wordt ze gebruikt om zand vast te leggen en als bodembedekker. Ze staat als niet bedreigd op de rode lijst.

Drie verhalen nagelopen

Captain Cook at de bonen

Je leest vaak dat James Cook en zijn bemanning de bonen aten tijdens hun reis rond de wereld. De bron is waarschijnlijk het dagboek van Sydney Parkinson, de tekenaar aan boord van de Endeavour. In juli 1770, in Australië, schreef hij over een boon die 'gekookt goed te eten is'. De bemanningsleden die ziek werden, hadden echter geroosterde zaden van een palmvaren gegeten, niet de boon.

Bonen in graven in Mexico en Peru

Volgens veel websites zijn bay beans gevonden in graven in Mexico en Peru van 300 voor Christus tot 900 na Christus. Het wetenschappelijke artikel over Canavalia-bonen in de Amerikaanse prehistorie, van Sauer en Kaplan uit 1969, gaat over andere soorten: de gekweekte Canavalia ensiformis in Mexico en Canavalia plagiosperma in Peru. Over Canavalia rosea zegt het niets. Het lijkt erop dat de jaartallen van die gekweekte bonen zijn overgenomen.

Een vervanger van cannabis

Volgens sommige plantencompilaties werden de bladeren in Zuid-Amerika, Afrika en aan de Golf van Mexico gerookt als vervanger van marihuana. Een oorspronkelijke bron daarvoor wordt nergens gegeven. Hetzelfde geldt voor de stof L-betonicine, die in veel teksten als werkzame stof wordt genoemd. Dat de plant die stof bevat, is niet goed onderbouwd, en dat L-betonicine psychoactief is, is nooit aangetoond.

Wat is wel bekend?

Uit de bovengrondse delen is een stof geïsoleerd, canarosine, die in het lab de binding aan dopaminereceptoren remt. In een niet-gepubliceerd proefschrift had een bladextract bij knaagdieren een rustgevend effect. Onderzoek bij mensen is er niet.

Als voedsel is de plant beter bekend. Aboriginals in Noord-Australië eten de jonge peulen en zaden, en elders worden geroosterde bonen door koffie gemengd. Rauw meel van de zaden heeft een sterke lectinewerking. Ratten die rauw zaadmeel kregen, groeiden nauwelijks. De lectine van deze plant lijkt in bouw voor ongeveer 98 procent op de lectinen van de jackboon (Canavalia ensiformis), de bron van concanavaline A. Planten uit het geslacht Canavalia bevatten bovendien canavanine, een aminozuur dat in grote hoeveelheden schadelijk is. Koken en grondig verhitten verlaagt de lectinewerking.

Dutch-Smart verkoopt gedroogde bay bean en een extract.

Veiligheid

Let op

Eet nooit rauwe zaden. Over de veiligheid van rook, thee of extract is niets onderzocht. Gebruik bay bean niet als je zwanger bent, borstvoeding geeft of medicijnen gebruikt, en combineer het niet met alcohol of andere middelen. Alleen voor 18+.

Veelgestelde vragen

Is bay bean psychoactief?

Dat wordt vaak beweerd, maar er is geen onderzoek bij mensen dat het aantoont. De verhalen komen uit compilaties zonder oorspronkelijke bron.

Kun je bay bean eten?

Jonge peulen en zaden worden op sommige plaatsen gekookt gegeten. Rauwe zaden bevatten lectinen en zijn niet geschikt om te eten.

Wat is het verschil tussen Canavalia rosea en Canavalia maritima?

Het is dezelfde plant. Canavalia rosea is de geaccepteerde naam, Canavalia maritima een synoniem.

Bronnen

• Plant Resources of South-East Asia (PROSEA): Canavalia rosea
• Arun e.a. (2003), Plant Foods for Human Nutrition 58(3)
• Seena, Sridhar en Bhagya (2005): voedingswaarde van Canavalia maritima bij ratten
• PubMed 16337811 (2005): structuur en werking van ConM, de lectine van Canavalia maritima
• Sauer en Kaplan (1969), American Antiquity: Canavalia beans in American prehistory
• Parkinson (1773): A journal of a voyage to the South Seas