Syrische wijnruit (Peganum harmala): esfand en harmaline

Op een Perzische bruiloft gooit iemand een handje zaadjes op hete kolen. Ze knetteren en geven een scherpe, kruidige rook. Het heet esfand en het beschermt het bruidspaar tegen het boze oog. Dezelfde zaadjes leverden in de negentiende eeuw twee stoffen op die nu bekend zijn uit het onderzoek naar ayahuasca: harmine en harmaline.

In het kort

• Syrische wijnruit (Peganum harmala) is een struikje uit droge gebieden van het Middellandse Zeegebied tot Mongolië en India.
• Het is geen familie van de gewone wijnruit (Ruta graveolens).
• De zaden bevatten enkele procenten harmine en harmaline. Die remmen het enzym MAO-A.
• Daardoor zijn wisselwerkingen met antidepressiva en andere middelen gevaarlijk. Nooit gebruiken bij zwangerschap.

De plant

Peganum harmala is een vaste plant van ongeveer een halve meter met fijn verdeelde bladeren, witte bloemen en ronde zaaddozen vol kleine, hoekige bruine zaden. De plant groeit op droge, zoute en arme grond van Noord-Afrika en het Middellandse Zeegebied tot Centraal-Azië, Mongolië en India. In de Verenigde Staten werd ze in 1928 in New Mexico geplant. Inmiddels staat ze daar in meerdere staten te boek als schadelijk onkruid.

Botanisch hoort Syrische wijnruit bij de Nitrariaceae. Vroeger werd ze bij de Zygophyllaceae ingedeeld. Met de gewone wijnruit, Ruta graveolens uit de wijnruitfamilie, heeft ze niets te maken, ook al lijken de namen op elkaar. Dutch-Smart verkoopt ook een extract van Ruta graveolens, dus let goed op welke plant je bedoelt.

Van moly tot esfand

De Griekse arts Dioscorides beschreef de plant in de eerste eeuw als péganon agrion, wilde ruit. Hij vermeldde dat ze in delen van Anatolië moly werd genoemd, de naam van het magische kruid uit de Odyssee, maar hij onderscheidde haar zelf van het echte moly. Carl Linnaeus gaf haar in 1753 de naam Peganum harmala.

In Iran, Turkije en Azerbeidzjan hangen gedroogde zaaddozen in huizen en auto's als bescherming tegen het boze oog. Het branden van de zaden hoort bij Perzische bruiloften en bij Chaharshanbe Suri, het vuurfeest op de laatste woensdagavond voor het Perzische nieuwjaar. De zaden werden ook gebruikt als kleurstof: met water geven ze een geel fluorescerende verf, met alcohol een rode. De Ottomaanse fez zou er ooit mee geverfd zijn.

Harmine en harmaline

In 1841 isoleerde de Duitse chemicus H. Göbel harmaline uit de zaden. Zes jaar later volgde Julius Fritzsche met harmine. Het zijn bètacarbolinen, dezelfde stoffen die in de ayahuasca-liaan Banisteriopsis caapi zitten. Een Chinese analyse uit 2013 vond 2,87 procent harmaline en 2,02 procent harmine in de zaden. Andere bronnen noemen een totaal van 2 tot 7 procent van het drooggewicht.

Beide stoffen remmen het enzym monoamineoxidase A (MAO-A), en dat doen ze omkeerbaar. Dat enzym breekt in het lichaam stoffen af zoals serotonine, dopamine en ook DMT. Daarom wordt Syrische wijnruit soms gebruikt als vervanger van de caapi-liaan, een combinatie die bekendstaat als anahuasca. Harmine licht onder uv-licht op, wat past bij de fluorescerende verf uit de zaden.

Risico's

De zaden en bladeren gelden als giftig. Vee dat de plant in droge jaren eet, krijgt maag-, darm- en zenuwklachten, en drachtige dieren verliezen vaak hun jongen. In het Midden-Oosten en Noord-Afrika werd de plant traditioneel gebruikt om een abortus op te wekken, met alle risico's van dien. In 2008 beschreven Italiaanse onderzoekers de eerste vergiftiging bij een mens die met toxicologisch onderzoek werd bevestigd: na een aftreksel van online gekochte zaden kreeg de patiënt hallucinaties, coördinatieproblemen, misselijkheid, braken, verwardheid en onrust.

Het grootste gevaar zit in combinaties. Omdat harmine en harmaline de afbraak van serotonine remmen, kan de combinatie met antidepressiva zoals SSRI's tot een serotoninesyndroom leiden. Dat is een ernstige en soms levensbedreigende reactie. Ook combinaties met stimulerende middelen, andere psychedelica en bepaalde medicijnen tegen hoest, migraine of ADHD zijn riskant. Bij omkeerbare MAO-A-remmers is het risico op een reactie met tyramine uit voeding kleiner dan bij oude MAO-remmers, maar niet afwezig. Lees voor het dieet de uitleg in het ayahuasca-dieet.

Let op

Gebruik Syrische wijnruit nooit als je zwanger bent of zwanger wilt worden, borstvoeding geeft, of antidepressiva, ADHD-medicatie, migrainemiddelen, hoestmiddelen met dextromethorfan of andere medicijnen gebruikt. Combineer het niet met alcohol, stimulerende middelen, MDMA, ayahuasca of andere psychoactieve stoffen. Bij hart- en vaatproblemen, lever- of nierproblemen of een psychische kwetsbaarheid: niet gebruiken. Twijfel je over je medicatie, vraag het je apotheker. Alleen voor 18+.

Regels

Peganum harmala, harmine en harmaline staan niet in de Nederlandse Opiumwet. In Frankrijk staan de plant en de harmala-alkaloïden sinds 2005 op de lijst van verdovende middelen. In Australië vallen harmala-alkaloïden onder de strengste categorie, met een uitzondering voor producten met een laag gehalte. In Canada valt harmaline onder de drugswetgeving.

Dutch-Smart verkoopt de zaden en een 10:1 extract.

Veelgestelde vragen

Is Syrische wijnruit hetzelfde als wijnruit?

Nee. Syrische wijnruit is Peganum harmala uit de Nitrariaceae. Gewone wijnruit is Ruta graveolens uit de wijnruitfamilie. Het zijn totaal verschillende planten.

Wat is esfand?

De Perzische naam voor de zaden van Peganum harmala. Ze worden gebrand tegen het boze oog, bijvoorbeeld op bruiloften.

Wat doen harmine en harmaline?

Ze remmen omkeerbaar het enzym MAO-A, dat onder meer serotonine en DMT afbreekt. Daardoor zijn combinaties met andere middelen gevaarlijk.

Is Syrische wijnruit legaal in Nederland?

Ja, de plant en de harmala-alkaloïden staan niet in de Opiumwet. In Frankrijk en Australië is dat anders.

Bronnen

• Kew, Plants of the World Online: Peganum harmala
• Shao e.a. (2013), Molecules 18(3): 2623-2634
• Mahmoudian, Jalipour en Salehian Dardashti (2002), Iranian Journal of Pharmacology and Therapeutics 1(1)
• Frison e.a. (2008), Forensic Science International 179: 37-43
• Callaway en Grob (1998), Journal of Psychoactive Drugs 30(4): 367-369
• Arrêté du 20 avril 2005, Journal officiel n° 102 (Frankrijk)
• Erowid: Syrian rue chemistry en law