Yopo

Yopo is een snuif die al duizenden jaren wordt gemaakt van de zaden van de boom Anadenanthera peregrina. Volken in het stroomgebied van de Orinoco in Venezuela en Colombia gebruiken het nog steeds bij genezingsrituelen. De zaden bevatten vooral bufotenine, soms met sporen van DMT en 5-MeO-DMT.

In het kort

• Yopo is een snuif van de zaden van Anadenanthera peregrina, een boom uit het noorden van Zuid-Amerika en het Caribisch gebied.
• Het gebruik is minstens 4.000 jaar oud.
• De belangrijkste stof in de zaden is bufotenine. DMT en 5-MeO-DMT zitten er hooguit in sporen in.
• Yopo veroorzaakt vaak misselijkheid, braken en een sterke reactie van hart en bloedvaten.

Wat is yopo?

Yopo komt van de boom Anadenanthera peregrina uit de vlinderbloemenfamilie. De Italiaans-Argentijnse botanicus Carlos Spegazzini gaf het geslacht in 1923 zijn naam. Die komt uit het Grieks: an (zonder), aden (klier) en anthera (helmknop), omdat de helmknoppen geen klieren hebben. Het verhaal dat de naam van het Sanskriet ananda (gelukzaligheid) komt, klopt niet. Een verwante soort, Anadenanthera colubrina, levert in Argentinië, Bolivia en Peru een snuif die cebil of vilca heet.

Yopo wordt vooral in het noorden van Zuid-Amerika gebruikt. Sommige inheemse volkeren van de Orinoco-vlaktes en uit Colombia, Venezuela en mogelijk in het zuidelijke deel van het Braziliaanse Amazonegebied maken gebruik van yopo snuifsel voor spirituele genezing. Yopo werd ook veel gebruikt in ceremoniële contexten in het Caraïbisch gebied, waaronder Puerto Rico en La Española.

De effecten van yopo

Gebruikers rapporteren intense visioenen over het leven, maar ook een verandering van perceptie. Het wordt beschreven als het betreden van een droomwereld.

Yopo wordt door veel mensen vergeleken met Ayahuasca, en dat heeft zijn redenen. Één daarvan is dat beide tryptaminen bevatten: ayahuasca vooral DMT, yopo vooral bufotenine. Ten tweede omdat sommige volken, zoals de Piaroa, de snuif soms combineren met Banisteriopsis caapi, een van de twee planten die worden gebruikt om het ayahuasca-brouwsel te bereiden. Hoewel yopo alleen op zichzelf een krachtig effect kan hebben, worden de effecten in combinatie met Banisteriopsis caapi versterkt.

In de zaden van yopo zit vooral bufotenine. Analyses vonden in rijpe zaden ongeveer 1 tot 7,5 procent bufotenine, en DMT en 5-MeO-DMT hooguit in sporen. Alleen in onrijpe zaden is wat meer DMT gemeten. De Banisteriopsis caapi bevat harmine en harmaline, stoffen die het enzym monoamineoxidase (MAO) remmen. Ons lichaam gebruikt dat enzym om tryptaminen zoals DMT af te breken. Remming van MAO maakt de effecten sterker en langer, maar ook riskanter.

Yopo-sjamanen beschrijven de ervaring als een opening van het derde oog waarbij niet-fysieke spirituele dimensies kunnen worden waargenomen.

Hoe wordt yopo gebruikt

Zoals eerder vermeld worden yopo-zaden al ruim 4.000 jaar op verschillende manieren gebruikt. Het oudste duidelijke bewijs komt uit de grot Inca Cueva in het noordwesten van Argentinië: twee pijpen van poemabot, gevonden samen met zaden van Anadenanthera colubrina. In de pijpen werden resten van DMT aangetroffen. Ze zijn gedateerd rond 2130 voor Christus, ruim 4.000 jaar geleden.

De leerachtige, donkerbruine zaaddozen worden ruim 35 cm lang en bevatten een roodachtig bruin yopo zaadje van 1-2 cm breed. De gedroogde yopo zaden worden licht geroosterd en vervolgens vermalen tot een fijn poeder dat wordt gemengd met een alkaliserende gepoederd omhulsel en bladeren van gemalen weegbree. Ook tabak, honing en andere ingrediënten worden in sommige gevallen toegevoegd om de substantie een aangenamere geur te geven.

Snuiven als traditie

Traditioneel blaast een tweede persoon het poeder met een rietje of een buisje van bamboe of vogelbot in de neusgaten. Zo komt er meer poeder in de neus dan bij zelf snuiven. De werking begint snel en houdt volgens beschrijvingen enkele uren aan.

In sommige gebieden worden de onverwerkte gemalen bonen gerookt, met een veel zwakker effect en sterkere lichamelijke symptomen als gevolg.

Oraal gebruik

Sommige stammen in Zuid-Amerika consumeren yopo oraal in kleine hoeveelheden, vaak gecombineerd met een alcoholische drank. In kleinere doses wordt het gebruik ervan omschreven als onaangenaam. Misselijkheid en braken komt daarbij veel voor. Sterker nog: de bonen waren een hoofdingrediënt in bilca tauri, een oraal zuiveringsmiddel dat één keer per maand gebruikt werd tijdens een rituele braaksessie. Grote hoeveelheden worden meestal niet oraal geconsumeerd, omdat veel stammen geloven dat dit gevaarlijk zou zijn.

Cohoba: het eerste Europese verslag

Columbus liet de monnik Ramón Pané in de jaren 1490 onder de Taíno op Hispaniola wonen om hun gebruiken op te schrijven. Pané beschreef hoe de genezer, de buhuitihu, een poeder snoof dat cohoba heette om met de geesten in contact te komen. Het geldt als de eerste beschrijving door een Europeaan van een psychoactieve snuif uit Amerika. Het verslag verscheen in 1511 in druk, in het werk van de Italiaanse geschiedschrijver Pietro Martire d'Anghiera.

Wat zegt de wet?

DMT staat op lijst I van de Opiumwet. Een snuif of ander preparaat waarin DMT zit, valt daar ook onder. De yopo-zaden van Dutch-Smart worden verkocht als zaden. Over het bereiden van snuif geven we geen instructies.

Let op

Yopo geeft vaak misselijkheid, braken en een sterke reactie van hart en bloedvaten. Bij een experiment met bufotenine in 1956 kregen proefpersonen een paars gezicht en een beklemd gevoel op de borst. Gebruik geen tryptaminen bij hart- en vaatproblemen, hoge bloeddruk, zwangerschap of een psychische kwetsbaarheid, en combineer ze nooit met MAO-remmers, antidepressiva of andere middelen. Alleen voor 18+.

Veelgestelde vragen

Waar komt yopo vandaan?

Uit het noorden van Zuid-Amerika, vooral het stroomgebied van de Orinoco in Venezuela en Colombia. Vroeger werd het ook in het Caribisch gebied gebruikt.

Wat zit er in yopo-zaden?

Vooral bufotenine. DMT en 5-MeO-DMT komen in rijpe zaden hooguit in sporen voor.

Wat is het verschil tussen yopo en cebil?

Yopo komt van Anadenanthera peregrina, cebil of vilca van de verwante Anadenanthera colubrina uit Argentinië, Bolivia en Peru.

Bronnen

• Kew, Plants of the World Online: Anadenanthera peregrina
• Schultes e.a. (1977), Botanical Museum Leaflets Harvard 25(10)
• Torres en Repke (2006), Anadenanthera: Visionary Plant of Ancient South America
• Pané, An Account of the Antiquities of the Indians (Duke University Press)
• Fabing en Hawkins (1956), Science 123: 886-887
• Opiumwet, lijst I