Psilocine

Psilocin is een zogenaamde indool-alkaloïde. Het is de verbinding die in de grootste mate verantwoordelijk is voor de psychedelische effecten van zowel paddo’s als zogenaamde magic truffles (sclerotia). De geestveranderende effecten van psilocine zijn zeer verschillend, maar lijken op die van LSA, LSD, Mescaline en DMT.

In het kort

• Psilocine (4-HO-DMT) is de stof die de effecten van paddo's en magic truffels veroorzaakt.
• Psilocybine is een voorloper: het lichaam zet het om in psilocine.
• Psilocine werkt vooral op de 5-HT2A-receptor voor serotonine.
• De blauwe verkleuring van paddo's ontstaat doordat psilocine oxideert.

Psilocine moet niet verward worden met psilocybine. Wanneer gesproken wordt over de werking van paddo’s of truffels, dan wordt vaak psilocybine gebruikt om aan te duiden welke werkzame stof aanwezig is in deze producten. Ons huidige begrip is echter dat psilocybine zelf een inactieve stof is, maar in het lichaam snel wordt omgezet in psilocine. Laatstgenoemde zorgt er uiteindelijk voor dat de psychedelische effecten merkbaar worden.

Chemie

Psilocine en zijn grote neef psilocybine werden voor het eerst geïsoleerd en benoemd in 1958 door de Zwitserse chemicus Albert Hofmann. Hofmann verkreeg de chemicaliën van in het laboratorium gekweekte exemplaren van de entheogene paddestoel Psilocybe mexicana. Hofmann is er uiteindelijk tevens in geslaagd om de synthetische routes naar deze chemicaliën te vinden. Psilocine kan worden verkregen door zogenaamde defosforylering van natuurlijke psilocybine onder sterk zure of onder alkalische omstandigheden. Defosforylering verwijdering van een fosfaat uit een organische verbinding. Hofmann’s werkgever Sandoz bracht pure psilocybine op de markt en verkocht deze aan artsen en clinici over de hele wereld voor gebruik in psychedelische psychotherapie.

Alhowel psilocybine en psilocine dus veel met elkaar verward worden, zijn de twee op moleculair niveau twee verschillende stoffen. Psilocybine verwijst namelijk naar het molecuul (4-fosforyloxy-N, N-dimethyltryptamine, aka, [3- (2-trimethylaminoethyl) -1H-indol-4-yl] diwaterstoffosfaat). Psilocine verwijst naar het molecuul 4-hydroxy-N, N-dimethyltryptamine.

Geschiedenis van psilocine

Sommige onderzoekers zien in prehistorische rotsschilderingen in Spanje en Algerije afbeeldingen van paddenstoelen, maar die uitleg is onder archeologen omstreden.

In Midden-Amerika werden de psychedelische paddestoelen al lang gebruikt in religieuze en profetische ceremonies, voor Spaanse kroniekschrijvers het gebruik ervan voor het eerst in de 16e eeuw documenteerde. In 1958 isoleerde de Zwitserse chemicus Albert Hofmann het actieve bestanddeel psilocybine uit de paddenstoel Psilocybe mexicana. In 1959 stelde hij vast dat psilocine dezelfde stof is zonder fosfaatgroep.

De werkzaamheid van psilocine

De gevoeligheid voor psilocybine verschilt sterk per persoon. Een klein deel van de mensen reageert al sterk op een hoeveelheid die bij anderen nauwelijks iets doet.

Op dezelfde manier zijn er mensen die relatief hoge doses nodig hebben om de normale effecten van een kleine dosis te bereiken. Hersenenchemie en het metabolisme van de gebruiker spelen een belangrijke rol bij de reactie van de gebruiker op psilocybine. Psilocybine wordt al in de maag en darmen omgezet in psilocine, door het enzym alkalische fosfatase en andere esterasen, nog voordat het in het bloed komt. Psilocine wordt daarna vooral gekoppeld aan glucuronzuur en voor een deel afgebroken door het enzym monoamineoxidase.

Praktisch gezien is psilocybine een middel om psilocine in het lichaam actief te maken. Eén molecuul psilocybine wordt door het lichaam namelijk omgezet in één molecuul psilocine.

Tolerantie

Fysieke en mentale tolerantie voor psilocine treedt op en verdwijnt snel. Inname van psilocybine-producten als paddo’s of magic truffles meer dan drie of vier keer per week (in het bijzonder op opeenvolgende dagen) zou het effect sterk verminderen.

Waarom paddo's blauw worden

Wie een paddo beschadigt, ziet de plek vaak blauw worden. Duitse onderzoekers lieten in 2020 zien hoe dat werkt. Bij beschadiging zet een enzym psilocybine om in psilocine. Een tweede enzym oxideert psilocine, waarna de moleculen aan elkaar koppelen tot ketens van drie tot dertien eenheden. Die ketens zijn blauw. Blauwe plekken betekenen dus dat er psilocine is afgebroken.

Werking in de hersenen

Psilocine werkt vooral als (partiële) agonist op de 5-HT2A-receptor, een van de receptoren voor serotonine. Chemisch lijkt het ook sterk op serotonine. Meer over wat er in het brein gebeurt, lees je in Psilocybine en het brein.

Kruistolerantie

De tolerantie geldt niet alleen voor paddo's en truffels. In een Amerikaans onderzoek uit 1961 bleek dat tolerantie voor LSD ook de werking van psilocybine verzwakte, en omgekeerd. Een vervolgstudie vond hetzelfde tussen LSD en mescaline.

Onderzoek en regels

Psilocybine wordt wereldwijd onderzocht. In 2025 en 2026 rondde het bedrijf Compass Pathways twee grote fase 3-studies af bij mensen met een depressie die niet op andere behandelingen reageerde, met 258 en 581 deelnemers. In Australië mogen erkende psychiaters psilocybine sinds 1 juli 2023 onder strikte voorwaarden voorschrijven bij zo'n depressie. In de Amerikaanse staten Oregon en Colorado bestaan vergunde centra voor begeleid gebruik. In Nederland is psilocybine geen goedgekeurd geneesmiddel.

Let op

Gebruik geen truffels als jij of iemand in je familie een psychose of bipolaire stoornis heeft gehad, of als je antidepressiva, lithium of andere medicijnen gebruikt. Combineer ze niet met alcohol, cannabis of andere middelen. Zorg voor een veilige omgeving en een nuchtere tripsitter, en neem niet deel aan het verkeer. Alleen voor 18+.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen psilocine en psilocybine?

Psilocybine is de stof in de paddenstoel. Het lichaam haalt er een fosfaatgroep af, en wat overblijft is psilocine, de stof die het effect veroorzaakt.

Waarom worden paddo's blauw?

Bij beschadiging wordt psilocine geoxideerd tot blauwe ketens van moleculen. Dat lieten Duitse onderzoekers in 2020 zien.

Zijn magic truffels legaal?

Ja. Truffels staan niet in de Opiumwet en worden legaal verkocht in smartshops. Paddo's staan sinds 2008 op lijst II.

Bronnen

• Heim, Hofmann e.a. (1958), Comptes rendus de l'Académie des sciences 246: 1346-1351
• Hofmann en Troxler (1959), Experientia 15: 101-102
• Lenz e.a. (2020), Angewandte Chemie International Edition 59(4): 1450-1454
• Isbell e.a. (1961), Psychopharmacologia 2: 147-159
• Otto e.a. (2025), Clinical Pharmacokinetics 64(1): 53-66
• TGA Australië (2023): changes to MDMA and psilocybin access
• Staatsblad 2008, 486
• Trimbos-instituut, DrugsInfo: paddo's en truffels